Living Labs laten zien: zo maken we sport en bewegen toegankelijk voor iedereen
In het kader van het 10-jarig jubileum organiseerde Sportinnovator op vrijdag 10 april een werkbezoek aan twee Living Labs op het gebied van sport en bewegen. Beleidsmakers, professionals en partners uit het veld kregen een inkijk in de praktijk: hoe bereik je mensen voor wie sport en bewegen niet vanzelfsprekend is — en wat is er nodig om dat structureel te veranderen?
Tijdens het bezoek stonden twee voorbeelden centraal: Dukenburg Beweegt met Zorg (Nijmegen) en De Spelende Mens (Amsterdam Nieuw-West). Beide initiatieven laten zien hoe samenwerking tussen sport, zorg, onderwijs en het sociaal domein leidt tot concrete resultaten in de wijk.
Van ontmoeting naar beweging
Wat in beide Living Labs opvalt, is dat sport en bewegen vaak niet het startpunt is, maar het resultaat. Door eerst in te zetten op ontmoeting, vertrouwen en aansluiting bij de leefwereld van bewoners, ontstaat ruimte voor sport en bewegen.
In Amsterdam Nieuw-West wordt dat heel tastbaar rond de Huizingaschool waar het werkbezoek plaatsvond. Deze plek fungeert als hart van de wijk, waar onderwijs, ontmoeting en sport samenkomen. Moeders ontmoeten elkaar hier, denken mee over het aanbod en doen zelf actief mee. Zo ontstaan sportlessen die direct aansluiten op hun dagelijkse leven — bijvoorbeeld na schooltijd, op een vertrouwde plek, samen met andere vrouwen uit de buurt.
Wat begint als een moment van ontmoeting, groeit uit tot meer beweging, meer zelfvertrouwen en een sterkere community rondom gezinnen. Het laat zien dat impact niet zit in één interventie, maar in het bouwen van vertrouwen en het samen doen.
Ook in Nijmegen zien we hoe die benadering werkt. Dukenburg telt 22.000 inwoners, waarvan een aanzienlijk deel ouder is dan 55 jaar. De komende jaren zal dit percentage door vergrijzing verder toenemen. Het living lab in de wijk Dukenburg probeert op deze trend in te spelen door vanuit het zorg-, welzijn- en sportnetwerk meer in te zetten op preventie. Het bevorderen van een actiever leven en meer onderlinge ontmoetingen staan hierbij centraal. Door samenwerking tussen wijkverpleging, huisartsen, fysiotherapie en buurtsportcoaches worden kwetsbare ouderen beter bereikt en begeleid naar passend beweegaanbod.
Kleine stappen, grote impact
Uit de procesanalyse van de Universiteit Utrecht (USBO) blijkt dat Living Labs werken via een praktische en stapsgewijze aanpak. Door te experimenteren, te leren en continu aan te passen ontstaan zogeheten ‘small wins’, die zich stapelen tot bredere verandering in het systeem.
Tegelijkertijd werd tijdens het werkbezoek een belangrijke belemmering benoemd: de huidige manier van verantwoorden en financieren sluit onvoldoende aan op dit type innovatie. De nadruk op het vooraf en ‘hard’ aantonen van impact (evidence based) past vaak niet bij sociale, contextgebonden interventies.
Juist in Living Labs ontstaat impact stap voor stap — zichtbaar in gedragsverandering, vertrouwen en participatie — maar lastig te vangen in traditionele indicatoren of korte-termijnresultaten. Hierdoor dreigt waardevolle innovatie te stagneren, terwijl de maatschappelijke opbrengsten evident zijn.
Dit vraagt om een andere benadering van impact en verantwoording, waarin ruimte is voor leren, experimenteren en het waarderen van praktijkkennis naast kwantitatieve data.
Dilemma’s in de praktijk
Tijdens het werkbezoek werd ook stilgestaan bij de dilemma’s die daarbij horen. Hoe combineer je de tijd die nodig is om vertrouwen op te bouwen met de druk om resultaten te laten zien? Wanneer ligt eigenaarschap echt in de wijk, en wanneer is aanjaging nodig? En hoe maak je de stap van experiment naar structurele borging? Deze vragen onderstrepen dat werken aan een actieve en gezonde samenleving vraagt om een lange adem en gezamenlijke inzet.
Van lokale aanpak naar structurele verandering
De Living Labs laten zien dat innovatie in sport en bewegen niet alleen zit in nieuwe interventies, maar vooral in hoe we samenwerken. Door partijen, kennis en praktijk met elkaar te verbinden, ontstaat een aanpak die werkt — en die opgeschaald kan worden naar andere plekken in Nederland.
Daarbij is het essentieel dat beleid en financiering deze manier van werken ondersteunen in plaats van belemmeren. Alleen dan kunnen we de stap maken van veelbelovende lokale initiatieven naar duurzame, structurele oplossingen.
“Juist in wijken waar het het hardst nodig is, blijft sportdeelname achter. Tegelijkertijd nemen gezondheidsverschillen toe en groeit de druk op zorg en welzijn. Terwijl we weten dat sport en bewegen juist daar een groot verschil kunnen maken. Maar met de manier waarop we het nu organiseren, komen we er niet. Daarom is innovatie nodig.
Niet alleen technologische innovatie, maar juist ook sociale innovatie: nieuwe manieren van samenwerken, organiseren en mensen bereiken. Want alleen door dingen anders te doen, kunnen we deze opgaven echt aanpakken. Deze voorbeelden laten zien dat het kan" – Karin van Bijsterveld, Topteam Sportinnovator
Meer informatie over de bezochte Living Labs:
De Spelende Mens – Amsterdam Nieuw-West
Een school wordt vindplek en ontmoetingsplek. Moeders uit Slotervaart-Zuid sporten samen, delen opvoedervaringen én bouwen aan zelfvertrouwen en gezondheid. In co-creatie met de school, onderzoekers en lokale sleutelfiguren. Trekker: Hogeschool van Amsterdam. Lees meer over De Spelende Mens
Dukenburg beweegt met zorg – Nijmegen
Sport en zorg trekken samen op. Door betere afstemming tussen wijkverpleegkundigen, buurtsportcoaches en fysiotherapeuten krijgen meer ouderen toegang tot passend beweegaanbod. Trekker: HAN University of Applied Sciences. Lees meer over Dukenburg beweegt