De grasmat die praat: zo innoveert de Johan Cruijff ArenA
Elke twee weken bezoeken zo'n 55.000 mensen een evenement in de Johan Cruijff ArenA. Voor een concert, een voetbalwedstrijd, een business event of stadiontour. Ze gebruiken daarbij vervoer, energie en diverse andere voorzieningen. Die ervaringen laten een wereld aan data en inzichten achter. Het Johan Cruijff ArenA Innovation Centre, het innovatieplatform van de ArenA en tevens Sportinnovator-centrum, zet die data bewust in binnen een fieldlab voor duurzame en maatschappelijke innovaties. Innovatiemanager Luc Mureau neemt ons mee langs deze projecten en vertelt wat ze betekenen voor de evenementenbranche, de stad en de samenleving.
Een proeftuin in Amsterdam-Zuidoost
De ArenA is niet alleen een stadion, maar ook een real-life testomgeving. "Als innovaties bij ons werken, dan werken ze ook in soortgelijke omgevingen", zegt Mureau. "Bijvoorbeeld in de binnenstad, op een vliegveld of in andere stadions wereldwijd." Het initiatief is gezamenlijk opgezet door de ArenA en de gemeente Amsterdam: zij zagen het stadion als de aangewezen plek voor een fieldlab met stedelijke innovaties. De innovaties zijn vandaag de dag gebundeld rondom drie thema's: duurzaamheid, bezoekersbeleving en het gebouw.
100% groen, van zonnepaneel tot batterij
Op energiegebied is de ArenA een echte koploper. Het stadion wekt stroom op via zonnepanelen en koopt aanvullend groene energie in van een nabijgelegen windmolen. De echte doorbraak zit in de opslag: met twee batterijsystemen kan de ArenA nu de volledige stroomvraag tijdens voetbalwedstrijden opvangen uit groene bronnen. "Daardoor kunnen wij nu 100% groene voetbalwedstrijden draaien", vertelt Mureau.
Dat was niet vanzelfsprekend. Toen de ArenA haar eerste batterij installeerde, was het de grootste private batterij van Nederland en een van de eerste stadions ter wereld met zo'n systeem. "Nu is het steeds gangbaarder. Dan merk je dat je een trend hebt gezet."
De volgende stap ligt in de wijk zelf. Rondom het stadion is het energienet overbelast. De ArenA onderzoekt of haar batterijcapaciteit gedeeld kan worden met omliggende bedrijven en bewoners. "We kijken of we energie terug kunnen leveren aan de buurt, zodat we ook op sociaal vlak impact maken", aldus Mureau.
De grasmat die praat
Voor een voetbalstadion is het onderhoud van de grasmat geen bijzaak. Sterker nog, voor de ArenA is het een van de meest data-intensieve innovatietrajecten die er lopen. Weerstations, vochtsensoren, camera's en gespecialiseerde meetapparaten leveren continu data over de kwaliteit en conditie van het veld.
"De grasmat laten praten — dat is de droom. Uiteindelijk willen we toe naar voorspellend grasonderhoud."
"We kunnen steeds beter de conditie van het veld bepalen en voorspellen, in plaats van reageren op wat met het veld gebeurt", zegt Mureau. "Zo ondersteunen en ontlasten we onze grasmeester en zijn team, die zich 7 dagen per week bezighouden met het onderhoud van het veld.''
Een stadion voor iedereen
Ook op het gebied van toegankelijkheid en inclusiviteit draagt de ArenA haar steentje bij. Tijdens de Robbie Williams-concerten in 2025 bood het stadion voor het eerst audiodescriptie aan. Een service die bij Ajax-wedstrijden al standaard was, maar nog niet bij concerten. Via een oortje horen blinde en slechtziende bezoekers live wat de artiest doet: hoe hij beweegt, hoe er gedanst wordt, welke sfeer er hangt.
De reacties waren zo positief dat de ArenA de dienst dit jaar uitrolt naar alle 22 concerten. Een medewerker die zelf blind is, werkt actief mee aan de doorontwikkeling. "Wij kunnen het zelf bedenken, maar hebben geen idee hoe die ervaring is", zegt Mureau. "Daarom testen we dit soort oplossingen altijd met de mensen die ze ook daadwerkelijk gebruiken." Datzelfde principe geldt voor de herinrichting van de rolstoelroute, die op dit moment samen met rolstoelgebruikers wordt ontworpen.
Voor en met de buurt
Het stadion heeft de ambitie om jaarlijks 5000 buurtbewoners te verwelkomen. Niet als betalende bezoeker, maar als gast. Tijdens de Arena Burendag krijgen duizend bewoners een gratis rondleiding in het stadion. En mbo-studenten van het ROC komen via talentprogramma's in aanraking met de wereld achter de schermen. Toch ontdekte de ArenA via eigen onderzoek dat het stadion voor sommige buurtbewoners nog altijd ontoegankelijk voelt. "Dat betekent dat we op dat gebied nog werk moeten verzetten."
Van de ArenA naar de rest van de wereld
De kennis die in Amsterdam wordt opgedaan, deelt de ArenA actief. In de rol van adviseur hielp het innovatieteam al meer dan 60 stadions wereldwijd. Binnen het Europese stadionnetwerk ESSMA wisselt de ArenA ervaringen uit op het gebied van energie, mobiliteit en circulariteit, met onder andere de Allianz Arena, Croke Park en Juventus Stadium.
De Johan Cruijff ArenA heeft zichzelf het ambitieuze doel gesteld om per 2030 net-positief te zijn. ''Simpel gezegd willen we meer geven dan nemen op het gebied van milieu en maatschappij'. Mureau sluit daarom af met een oproep: "Als we onze doelen willen bereiken, hebben we gelijkgestemde partners nodig die met ons willen meedenken op het gebied van innovatie en duurzaamheid. En dan niet alleen voor uitdagingen in de ArenA, maar wereldwijd." Geïnteresseerden kunnen via de website van het Johan Cruijff ArenA Innovation Centre contact opnemen.
Dit artikel is onderdeel van een reeks ter ere van het WK voetbal, waarin we artikelen over innovaties in en rondom de voetbalsport plaatsen. Van topsport en breedtesport tot verduurzaming en maatschappelijke impact via voetbal.
