Sportinnovator

Zowel Family Fit FC als Vitesse Betrokken bouwen voort op de emotionele band die de club heeft met mensen in de wijk. "Je ziet gewoon dat een bepaalde groep interesse heeft, omdat het logo erop staat", zegt Jelle van Glabbeek, coördinator van de overkoepelende organisatie achter Family Fit FC, de FC Den Bosch Foundation.

Bij Vitesse geldt dat ook sterk. De Geitenkamp in Arnhem is de wijk waar het oude stadion heeft gestaan. Vitesse is er "een soort religie", omschrijft Bram Langelaar, manager van Vitesse Betrokken. “Mensen staan wantrouwend tegenover gemeentelijke loketten, maar die drempel is er niet om naar Vitesse te stappen".

Dat gedeelde vertrekpunt van de club als vertrouwd gezicht in de wijk, krijgt bij FC Den Bosch en Vitesse elk een eigen invulling.
 

Family Fit FC: het gezin als motor voor gedragsverandering

FC Den Bosch startte Family Fit FC vanuit een eerder programma: Fit met FC, een Eurofit-gebaseerd traject voor voetbalsupporters met overgewicht. Dat programma werkte, maar kende een blinde vlek. Na afloop van het programma vielen de deelnemers terug in hun oude gewoonten, want de rest van het gezin was niet mee veranderd. "Er is toch vaak een partner of kinderen nodig om die gedragsverandering voort te zetten", zegt Van Glabbeek. 

Die geleerde les leidde tot een nieuwe aanpak. Family Fit FC richt zich nu op gezinnen met kinderen van 10 tot 14 jaar uit wijken rondom het stadion, waaronder de Kruiskamp en de Schutskamp. Het programma Fit voor FC werd herschreven door Amsterdam UMC, die het onderzoek deed en de inhoud vertaalde naar de nieuwe doelgroep. Het origineel was namelijk sterk gericht op de voetbalsupporter, met activiteiten zoals walking voetbal. Het resultaat is een programma dat verder gaat dan voetbal alleen.

Twaalf weken lang komen gezinnen op maandagavond bij elkaar: 30 minuten interactieve theorie, gevolgd door een uur bewegen op het veld. Thema's als slaap, schermtijd, stress en voeding wisselen elkaar wekelijks af. "Het doel is niet afvallen, maar gezondere keuzes maken of bewuster zijn van je leefstijl", benadrukt Van Glabbeek. Deelnemers geven zelf aan dat het ook de band tussen ouder en kind versterkt. "Het is een soort quality time samen", zegt hij.

Van theorie naar de praktijk

Fysiotherapeuten staan voor de groep en buurtsportcoaches verzorgen de werving in de wijk. Spelers van FC Den Bosch sluiten soms aan bij bijeenkomsten. De clubomgeving trekt gezinnen aan die andere beweegprogramma's links laten liggen. "Buiten dat je gewoon lekker aan het bewegen bent, steek je er ook nog wat van op", zegt Van Glabbeek.

Toch zijn er ook uitdagingen. De hechte sociale band die Fit met FC had, namelijk supporters die elkaar al kenden van de tribune, is minder vanzelfsprekend bij gezinnen uit de wijk die niets met elkaar gemeen hebben buiten dit programma. "We merken wel dat het wat minder een clubje wordt dan voorheen", zegt Van Glabbeek. "Maar het sociale zit er zeker nog in." Met de huidige groep, vier weken onderweg, ziet hij het al veranderen: "We merken dat er nu wel echt wat meer gebeurt onderling. Hoe snel die band groeit, verschilt per groep, maar hij komt er wel." 

Van Glabbeek hoopt het programma twee keer per seizoen te kunnen blijven aanbieden en komende tijd meer maatschappelijke partners te vinden. Family Fit FC is ook in gesprek met de gemeente hoe zij kunnen bijdragen aan het continueren van het programma. “We hopen dat er betaalde partners zijn die hun naam willen binden aan Family Fit FC die voor de duurzaamheid van het programma kunnen gaan zorgen. Mijn ambitie zou zijn dat iedere club die een familieprogramma heeft, het omtovert naar ons Family Fit FC-programma", zegt Van Glabbeek. FC Groningen en FC Twente tonen al interesse. 

Bekijk meer informatie over het programma Family Fit FC. 
 

Vitesse Betrokken in de Geitenkamp: eerst luisteren, dan bouwen

Vitesse Betrokken is de maatschappelijke stichting van Vitesse. Deze was al twee jaar actief in de Geitenkamp via het Nationaal Programma Arnhem-Oost, met medewerkers gericht op begeleiding naar werk en toekomstperspectief. Wat ontbrak in de wijk, was de sportieve component dat ‘Vitesse Werkt’ op het Gelredome al bood. Die stap wordt nu gezet. Maar vooral niet door met een kant-en-klaar programma de wijk in te gaan.

Want er is al van alles geprobeerd. Vanuit de gemeente, vanuit de overheid. En te veel initiatieven verdwenen na korte tijd weer. "De bewoners van de Geitenkamp zijn ideeënmoe en initiatiefmoe", zegt Langelaar. "Wat we sowieso wilden voorkomen, is een korte innovatie die ook snel weer verdwijnt."

Die aanpak is dan ook bewust anders: het afgelopen jaar zaten ze met zo'n elf partijen aan tafel. Dit waren verschillende wijkinitiatieven, zoals een buurtklusbedrijf of een vrouwenclub die bijna dagelijks samenkomt. Centraal stond de vraag: wat leeft hier, en wat hebben mensen nodig? Het Onderzoekscentrum van de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN) begeleidde die sessies en speelt een centrale rol in hóé die participatie wordt vormgegeven. 

De werkelijke innovatie zit hem erin dat Vitesse Betrokken primair als platform fungeert: bestaande initiatieven met elkaar verbinden en versterken. Want een logo van Vitesse zorgt nou eenmaal voor meer animo voor wijkinitiatieven.  "Mensen zijn veel sneller geneigd om positief te reageren op iets wat vanuit Vitesse komt. Voetbal leeft enorm. Dat is een groot goed voor een club."

Een platform zijn betekent niet afwachten. Zeker in het begin helpt Vitesse Betrokken ook zelf mee. Soms door een activiteit zelf uit te voeren, soms door te regelen wat nodig is, soms door simpelweg de communicatie op te pakken. Afhankelijk van wat een initiatief op dat moment nodig heeft.

Wandelen als opstap

Een van de concrete activiteiten waar behoefte aan bleek, was wandelen. Hierbij is Vitesse Betrokken op dit moment zelf uitvoerend betrokken. Laagdrempelig, maar effectief. "Als je naast iemand loopt, vertel je veel sneller", zegt Langelaar. "Dan merk je bijvoorbeeld dat iemand wellicht weer openstaat voor werk, of kun je het idee opperen om vrijwilligerswerk te doen. Zo trek je mensen een beetje terug de maatschappij in."

Hetzelfde geldt voor darten en poolen en zaalvoetbal voor vaders en mannen. In een meer ondersteunende of communicatieve rol zijn dat linedance voor ouderen en dans- en bokszaktraining voor vrouwen. De ambitie is dat de wijk deze activiteiten op termijn zelf draait, met de regie zoveel mogelijk bij de organisaties in de wijk. Of dat voor alle lopende initiatieven lukt, moet nog blijken. Vitesse Betrokken houdt voorlopig een actieve rol waar dat nodig is om initiatieven duurzaam te maken.

Via het programma Vitesse Werkt, dat al actief is op het Gelredome, had de stichting al een relatie met bewoners uit de Geitenkamp, en daar komen veel mensen op af. Deelnemers worden nu ook aangespoord om mee te doen aan de wijkactiviteiten: goed voor sport en ontmoeting, maar ook een natuurlijk contactmoment voor Vitesse Betrokken zelf. "Alles is erop gericht iets te bouwen dat blijft, ook als de subsidie eindigt", zegt Langelaar.
 

Gedeelde les: verbinding gaat voor programma

Wat beide projecten gemeen hebben, is dat ze verder kijken dan sport alleen. Bewegen helpt, maar alleen als de omgeving meebeweegt. Thuis, in de wijk, in het gezin. Dat is waar het bij eerdere programma's vaak misging, en waar FC Den Bosch en Vitesse nu bewust op inzetten. Ze laten zien dat een voetbalclub meer kan betekenen dan negentig minuten op zaterdagmiddag. Langelaar: “De band met de stad, de wijk, de mensen? Die is er al. De kunst is om die verbinding ook buiten het stadion iets te laten betekenen, en dat vol te houden.”

FC Den Bosch en Vitesse maken deel uit van een bredere beweging. Er zijn in 2026 tien BVO’s met subsidie van ZonMw en Sportinnovator bezig met het versterken en opschalen van hun programma voor mensen met een lagere sociaaleconomische positie in aandachtswijken. Sportinnovator en de Eredivisie CV brengen de clubs bij elkaar en gaan onder meer in gesprek over borging en het verder opschalen naar andere wijken en clubs. Verder is overal een kennisinstelling en/of ontwerpbureau betrokken, en er vindt onderzoek plaats naar hoe deze programma’s werken. Want ze werken allemaal aan dezelfde overtuiging: betaald voetbal kan het verschil maken in de wijk.’

Dit artikel is onderdeel van een reeks ter ere van het WK voetbal, waarin we artikelen over innovaties in en rondom de voetbalsport plaatsen. Van topsport en breedtesport tot verduurzaming en maatschappelijke impact via voetbal.