Scoren buiten het veld: hoe betaald voetbal wijken gezonder maakt
Dat je met voetbal niet alleen binnen het veld kunt scoren, bewijzen Feyenoord, RKC Waalwijk, FC Dordrecht en FC Groningen in de praktijk. De clubs werken samen in twee consortia die het verschil maken in aandachtswijken. Via maatschappelijke programma's richten zij zich op kwetsbare groepen die weinig bewegen. Dat doen ze in samenwerking met Hogeschool Rotterdam, Afdeling Buitengewone Zaken en Eredivisie CV.
Wessel Verhaar is teamleider Gezond Leven bij Feyenoord op de afdeling Social Impact & Development. Die afdeling werkt dagelijks aan twee doelstellingen: gezond leven en talentontwikkeling. Dat doen ze op diverse locaties: van het stadion en de sportpleinen in de wijk tot scholen en drie vaste locaties in Rotterdam-Zuid. "We proberen mensen van alle leeftijden bewuster te maken van een gezonde leefstijl én hen aan te zetten om die daadwerkelijk te omarmen", zegt Verhaar.
Meer dan alleen een voetbalclub
Dat voetbalclubs daarin een bijzondere rol spelen, is volgens hem geen toeval. "Wij denken dat we een unieke rol hebben, doordat er zoveel mensen aan ons verbonden zijn. Het vertrouwen in overheidsinstellingen neemt af en een voetbalclub kan daar misschien een rol in spelen. Als een speler iets zegt in de media, dan heeft dat daadwerkelijk invloed."
Van de maatschappelijke projecten die Verhaar aanbiedt bij Feyenoord, worden er twee versterkt en opgeschaald vanuit de subsidieoproep 'Bewoners aandachtswijken in beweging via de kracht van betaald voetbal'. Met deze subsidie helpt Sportinnovator in samenwerking met ZonMw en CLICKNL bestaande maatschappelijke projecten van Betaald Voetbal Organisaties (BVO's).
‘Je wilt het programma finetunen terwijl je bezig bent, op basis van de ervaringen van de mensen waarvoor je het doet.’
Van supporter naar sporter: tien jaar Fanactive
Het programma Van supporter naar sporter, inmiddels bekend als Fanactive, is al tien jaar een succes. Het vitaliteitsprogramma van 12 weken richt zich op supporters die meer willen bewegen en gezonder willen leven. Onder begeleiding van professionele trainers en leefstijlcoaches werken zij aan hun conditie via circuittraining, krachtoefeningen, conditietraining en soms boks- of voetbaltraining.
In het eerste jaar namen 62 mensen deel via Feyenoord, 17 via FC Dordrecht en 24 via RKC Waalwijk. Om de onderlinge band te versterken organiseerden de drie clubs een gezamenlijke dag rondom een wedstrijd tussen RKC Waalwijk en FC Dordrecht. Deelnemers uit alle drie de trajecten keken samen naar de wedstrijd, dineerden na afloop en speelden een quiz. "De deelnemers voelen zich niet alleen verbonden aan de club, maar ook onderling met elkaar als supporters," aldus Verhaar.
Energiek Dordt als bredere context
FC Dordrecht heeft Fanactive ingebed in een veel groter initiatief. Met Energiek Dordt bouwt de voetbalclub samen met partners aan een community die het betaald voetbal met andere organisatie verbindt. Bijvoorbeeld het bedrijfsleven, onderwijs, wetenschap, gezondheidszorg en kunst en cultuur. Het is dus onderdeel van een bredere, regionale gezondheidsstrategie.
Dat de aanpak per club verschilt, beschouwt Verhaar juist als een waardevol leermoment: "Wij spreken een grote groep aan via onze eigen marketingkanalen. Dordrecht en Waalwijk gaan juist heel gebiedsgericht te werk, zij gaan direct naar de wijken toe. Dat is in hun context efficiënter. Voor elke club werken andere dingen."
Samen sterker met een living lab
Het programma Samen sterker met BVO's in de wijk werkt vanuit een andere gedachte dan veel beweegprogramma's. Niet het probleem staat centraal: het feit dat mensen in kwetsbare wijken te weinig bewegen, maar juist de vraag. Wat voegt sporten en bewegen toe aan het leven van mensen zelf? Want hoewel beleidsmakers en onderzoekers inactiviteit als een urgent vraagstuk zien, ervaren mensen zelf dat lang niet altijd zo.
De living lab-aanpak draait die blik om. In plaats van oplossingen aandragen voor een probleem, gaan Feyenoord en Hogeschool Rotterdam samen met wijkbewoners in gesprek over wat zij willen en wat bewegen voor hen kan betekenen.
In plaats van een klassieke opdrachtgever-opdrachtnemer relatie werken alle betrokken partijen in dit project als gelijkwaardige partners samen. De Gemeente Rotterdam, welzijnsorganisatie WMO Radar en de potentiële eindgebruikers zélf. Verhaar: "Je wilt het programma finetunen terwijl je bezig bent, op basis van de ervaringen van de mensen waarvoor je het doet."
"De resultaten zijn veelbelovend: een vrouwengroep in Rotterdam die na taallessen gezamenlijk sport, is inmiddels zo gehecht aan het bewegen dat zij actief informeert wanneer een sessie uitvalt. Dan merk je dat je écht het verschil maakt.''
Uitrol van methodiek
De living lab-methodiek wordt nu ook toegepast door FC Groningen in de wijken Selwerd, Paddepoel en Tuinwijk. Wat die samenwerking laat zien, is dat overdragen niet hetzelfde is als kopiëren. In Groningen richtte de Feyenoord-methodiek zich oorspronkelijk op vrouwen met een niet-westerse achtergrond, maar in die wijken bleek daar al veel aanbod voor te zijn. In co-creatie met bewoners is daarom gekozen voor een mannengroep, met beweeglessen en aandacht voor thema's als slaap en voeding.
Zorgen voor continuïteit, ook na afloop subsidies
Dat de programma's werken blijkt niet alleen uit de reacties. De twee door Sportinnovator gesubsidieerde projecten worden wetenschappelijk onderzocht door Hogeschool Rotterdam. Onderzoekers kijken wat er precies voor zorgt dat mensen in beweging komen én blijven: de rol van het clubmerk, groepsdynamiek, coaching en wijkinbedding. Die uitkomsten worden eind 2026, na afloop van het project, verwacht.
Feyenoord staat dan direct voor een volgende uitdaging. Want hoe zorg je ervoor dat de programma’s blijven bestaan als subsidies aflopen? Verhaar: "De partijen met wie we samenwerken en de deelnemers hechten zoveel waarde aan onze programma’s, dat je eigenlijk niet kunt stoppen. Je bent verantwoordelijk om dat op een goede manier voort te zetten. Dat zijn we nu aan het uitzoeken."
Dit artikel is onderdeel van een reeks ter ere van het WK voetbal, waarin we artikelen over innovaties in en rondom de voetbalsport plaatsen. Van topsport en breedtesport tot verduurzaming en maatschappelijke impact via voetbal.
